Home  |  POCZTA  |  Kontakt  |  Mapa dojazdu  |  Login     
X
Użytkownik
Hasło

Techniki uczenia się


Techniki uczenia się


Kluczem do powodzenia w nauce i karierze zawodowej jest poznanie własnego stylu nauki i pracy. Jednym z problemów edukacji w Polsce jest brak umiejętności uczenia się. Wielu uczniów najczęściej uczy się wyłącznie do sprawdzianów, a po ich zaliczeniu większość materiału zapomina. Badania potwierdzają, że adekwatnie dobrana metoda wspomagająca proces gromadzenia i przechowywania wiedzy, może przyczynić się do poprawy efektów uczenia się i do skrócenia czasu nauki od 2 do 3 razy.

Obranie odpowiedniej taktyki, w połączeniu z rzeczywistym wykonywaniem określonych kroków, prędzej czy później skazuje nas na sukces. Dlatego w procesie przyswajania wiedzy tak ważne jest wybranie określonej techniki uczenia się. Zanim dokładnie opiszemy polecane przez nas metody, warto dokładniej przyjrzeć się temu, jak działa ludzki mózg.

Dlaczego wiesz i pamiętasz?

Ludzki mózg składa się z milionów neuronów połączonych między sobą synapsami i tworzących sieci nerwowe. Dzięki nim myślimy, zapamiętujemy oraz analizujemy. Nie jest to jednak tak, że każda informacja jest przeznaczona dla pojedynczej komórki. W proces zapamiętywania angażuje się cały mózg. Wyszukiwanie, a potem przypominanie sobie pewnych danych odbywa się na podstawie skojarzeń z konkretnymi bodźcami. Może to być kolor naszego ulubionego sweterka z dzieciństwa, głos babci lub zapach letnich kwiatów. Człowiek najlepiej zapamiętuje rzeczy ze swojego najbliższego otoczenia. Pamiętamy o detalach rejestrowanych podświadomie, z którymi mieliśmy styczność codziennie, za to sumiennie wkuwany tekst podręcznika szybko ucieka z głowy. Dla naszych przodków zapamiętanie odgłosu, jaki wydają drapieżniki, było kwestią przeżycia. Mózgi dzisiejszych ludzi nie wyzbyły się tego nawyku – dalej o wiele lepiej zapamiętujemy bodźce zewnętrzne, których doświadczamy często niż informacje z suchego tekstu. Jak to odmienić? Wystarczy zacząć stosować techniki uczenia się pozwalające przyśpieszyć czytanie, polepszyć przetwarzanie danych oraz podnieść skuteczność ich zapamiętywania. 

Szybsze czytanie

Umiejętność ekspresowego zapoznania się nawet z obszerną partią materiału zdecydowanie polepsza efektywność uczenia się. Podstawowe zalecenie w tym zakresie to zredukowanie regresji. Tym określeniem nazywa się wracanie wzrokiem do połowy przeczytanego zdania czy całego akapitu. Taka praktyka wcale nie polepsza zrozumienia, a wręcz przeciwnie, zaburza ten proces. Zamiast wracać gałką oczną w lewą stronę, o wiele lepiej kontynuować lekturę. Eksperci mówią, że szybkie przeczytanie tekstu dwa razy daje lepsze efekty niż zapoznanie się z nim powoli, ale tylko jeden raz. Inne techniki przyśpieszające poznawanie tekstu to czytanie po kilka słów, a nawet zdań naraz oraz zrezygnowanie z wokalizacji, czyli powtarzania słów w głowie.

Przetwarzanie danych

Nie warto i nie powinno się starać zapamiętać wszystkich informacji, lecz jedynie te rzeczywiście istotne. Dlatego najpierw przetwarza się materiał, a dopiero potem się go uczy. Kwestia kluczowa to robienie odpowiednich notatek. Należy podkreślić, że mają one zostać wykonane ręcznie, gdyż samodzielna praca znacząco zwiększa stopień przyswojonej wiedzy. Notatki trzeba umieć robić z głową. „Ściana” tekstu, bez podziałów, kolorów i zaznaczeń? Taka technika uczenia się to duży błąd, który kosztuje wiele wysiłków umysłowych. Warto odejść od tradycyjnego sposobu robienia zapisków i zdecydować się na tzw. mapy pojęć lub mapy myśli.

Mapy pojęć

Opracował je profesor Joseph D. Novak, który w latach 60. prowadził badania nad metodami nauki. Technika uczenia się bazuje na łączeniu poszczególnych pojęć poprzez określone relacje. W ten sposób wykorzystują wspomniany wcześniej, naturalny dla ludzkiego umysłu sposób zapamiętywania, jakim są skojarzenia.

Mapy myśli

Podobna metoda do mapy pojęć to mapy myśli, które są jednak bardziej obrazowe. Uczący się tworzy mapę, stosując dopasowane słowa-klucze i obrazy. Tworzenie takich notatek daje dużo frajdy, a proces zapamiętywania informacji zaczyna się już na etapie przetwarzania materiału. Główne pojęcie umieszcza się na środku mapy i wokół niego rysuje się symbole lub obrazki odpowiadające poszczególnym zagadnieniom. Kolejne odgałęzienia stanowią dalsze wyjaśnianie tematu. Mapa myśli to bardzo uproszczony schemat tego, jak działa ludzki mózg – przywołuje wspomnienia poprzez skojarzenia, a każde z nich zapamiętuje w formie obrazu.

Siła systematyczności

Sieci nerwowe należy wzmacniać poprzez systematyczne „wydeptywanie” tych samych ścieżek. Materiał powinno się powtarzać regularnie, najlepiej codziennie po kilkanaście minut. Daje to zdecydowanie lepsze efekty niż uczenie się wszystkiego naraz. 

Mnemotechniki

Znajomość sposobów na bardziej efektywne zapamiętywanie jest kluczowa dla poprawienia jakości nauki. W ramach mnemotechnik angażuje się wyobraźnię oraz pracę obu półkul mózgowych. Wyobrażenia tworzą skojarzenia, a to podstawa zapamiętywania.

Technika haków

Mnemotechnika znana w zasadzie od czasów starożytnych. Stosowana głównie do zapamiętywania liczb. Polega na przypisaniu do każdej cyfry określonego skojarzenia, na przykład nazwy zwierzęcia, owocu czy znanej postaci.
To oczywiście nie wszystkie skutecznie techniki uczenia się. Współpracując z ekspertami, otrzymuje się całą listę metod, na bazie których można opracować własną, najskuteczniejszą strategię.

 

METODY AKTYWIZUJĄCE - to sposób działania grup i prowadzącego umożliwiający aktywne uczenie się, czyli uczenie się poprzez działania i przeżywanie.

Metody te charakteryzują się:

  • dużą siłą stymulowania aktywności uczniów i nauczycieli
  • wysoką skutecznością
  • dużą różnorodnością i atrakcyjnością działania


Metody aktywizujące
pozwalają nie tylko rozbudzić w uczniu zainteresowanie przedmiotem czy sprawdzić jego wiedzę. Główna zaleta tych metod polega na doskonaleniu umiejętności przydatnych nie tylko podczas lekcji, ale również w codziennym życiu, np. umiejętności wyciągania wniosków, myślenia analitycznego i krytycznego, łączenia zdarzeń i faktów w związki przyczynowo-skutkowe, umiejętności właściwego zachowania się w nowej sytuacji, komunikatywności, dyskutowania, kreatywności.


Metody aktywizujące można podzielić na:

  • metody problemowe, rozwijające umiejętność krytycznego myślenia.
    Polegają one na przedstawieniu uczniom sytuacji problemowej oraz organizowaniu procesu poznawczego. Wykorzystywane są przy tym różnorodne źródła informacji np. filmy dydaktyczne, fotografie, rysunki, Internet, dane liczbowe. Na zachodzące wówczas procesy poznawczo-wychowawcze składa się analizowanie, wyjaśnianie, ocenianie, porównywanie i wnioskowanie. Przykładowe metody: burza mózgów, obserwacja, dyskusja panelowa, metoda problemowa, studium przypadku.
  • metody ekspresji i impresji, nastawione na emocje i przeżycia.
    Powodują wzrost zaangażowania emocjonalnego uczniów. Jest on efektem doznań i przeżyć związanych z wykonywaniem określonych zadań (np. gra dydaktyczna). Przykładowe metody: drama, metoda symulacyjna, mapa mózgu, metoda laboratoryjna, metoda projektu
  • metody graficznego zapisu, w których proces podejmowania decyzji przedstawia się na rysunku. Zachęcają do samodzielnego podejmowania decyzji. Przykładowe metody: drzewko decyzyjne, rybi szkielet, plakat, mapa mentalna, śnieżna kula, mapa skojarzeń.


Przykłady metod aktywizujących:

Burza mózgów - przykład dyskusji polegającej na umożliwieniu uczniom szybkiego zgromadzenia wielu konkurencyjnych lub uzupełniających się hipotez rozwiązania problemu. Można zgłaszać wszystkie pomysły i rozwiązania, w obojętnej formie, tak żeby nawet chwila namysłu nad poprawnością językową nie zmniejszyła pomysłowości. Pomysły te nie mogą być oceniane, ani komentowane, a na ich autorów nie spada żadna odpowiedzialność, czy konsekwencja za ich podanie. Cała konstrukcja burzy mózgów jest tak pomyślana, aby przerwać komunikację między fazą pomysłów i fazą oceniania pomysłów.
Inne nazwy tej metody to: giełda pomysłów, sesja odroczonej oceny, jarmark pomysłów, konferencja dobrych pomysłów.

Dyskusja panelowa (dyskusja obserwowana)
Charakteryzuje ją istnienie dwóch ciał:

- dyskutujących ekspertów (panel)

- uczących się słuchaczy (audytorium).

Najpierw wypowiadają się eksperci, wprowadzając w temat, potem dyskutują między sobą, a następnie głos może zabierać każda osoba z audytorium.

Studium przypadku - metoda ta polega na analizie przypadku rzeczywistego lub hipotetycznego. Nauczyciel przedstawia uczniom zadanie do wykonania i udziela przydatnych wskazówek działania. Uczniowie wymieniają własne propozycje rozstrzygnięcia problemu. Z pomocą nauczyciela podają ich pozytywne i negatywne skutki, po czym wybierają rozwiązani najlepsze.

Drama - służy interpretacji utworów literackich, wydarzeń historycznych.
Uczniowie działają zgodnie ze swoją wyobraźnią i "na gorąco" ustalają kierunek rozwoju fikcyjnych zdarzeń, w których uczestniczą. Każda osoba uczestnicząca w dramie działa na swoim poziomie rozwoju i nie oczekuje się od niej, by osiągała takie rezultaty jak inni. Ważne jest motywowanie do pracy uczniów nieśmiałych. Wszyscy są aktywnymi uczestnikami, nie ma podziału na aktorów i publiczność.

Metoda symulacyjna - umożliwia uczniom stworzenie modelu pewnej rzeczywistości.
Odgrywając w niej określone role, starają się oni osiągnąć wytyczony cel. Symulacja upraszcza w znacznym stopniu przedstawioną rzeczywistość. Jest to duża zabawa na "niby" Uczniowie odgrywają bohaterów symulowanego wydarzenia. Symulacje mogą obejmować takie umiejętności jak: rozmowa telefoniczna, zabawa w sklep, lekarza. Dzięki tej metodzie uczniowie rozwijają swoją inwencją twórczą, umiejętności społeczne i poznawcze. Kształtuje się ich system wartości. Metoda rozwija wrażliwość na problemy innych ludzi i przygotowuje do rozwiązywania trudnych problemów w realnym świecie.

Mapa mentalna (pojęciowa) zwana "mapą mózgu", "mapą pamięci" - jest to graficzny sposób zapisu informacji, który porządkuje wiadomości i pomaga w znalezieniu związków między nimi. Przy opracowaniu pojęcia można wykorzystać rysunki, symbole, wycinki, krótkie zwroty, hasła. Dzięki tej metodzie możemy uzyskać informacje o dotychczasowych wyobrażeniach i wiedzy na dany temat, sprawdzić opanowaną wiedzę i umiejętności, rozwiązywać problemy, zaplanować działanie, definiować pojęcia.

Zbieranie informacji w powyższej metodzie odbywa się przez notowanie skojarzeń. Metoda projektów - opiera się na praktycznym działaniu dotyczącym realizacji pewnego zdarzenia (projektu) zaproponowanego i zaprojektowanego przez uczniów
Etapy pracy nad projektem:

-określenie tematu projektu

-zadania, które mają wykonać uczniowie, aby osiągnąć cele

-źródła, do których należy sięgnąć przy zbieraniu informacji

-termin prezentacji

-kryteria oceny

-praca nad projektem

-prezentacja projektu

-ocena projektu


Drzewka decyzyjne
- jest metodą realizującą decyzje w trudnych i niejednoznacznych sytuacjach. Może służyć analizie i pełnemu zrozumieniu ważnych decyzji w przyszłości. Pomaga uczniom przybliżyć kontrowersyjne postacie i decyzje, umożliwia podsumowanie wiadomości uczniów w atrakcyjnej formie oraz ich oceny. Z definicji wynika, że to wybór między dwiema lub więcej możliwościami. Wybór danego wariantu rozwiązania wymaga podjęcia decyzji zmusza ucznia do logicznego myślenia.


Rybi szkielet
- nazwa techniki pochodzi od kształtu przypominającego rybi szkielet. Znana też jako "schemat przyczyn i skutków". Służy do identyfikacji czynników odpowiadających za powstanie problemu.


Śnieżna kula
- inne nazwy: dyskusja szczeblowa, dyskusja piramidowa od indywidualnej pracy do stanowiska całej klasy.
Problem podany przez nauczyciela każdy uczeń rozważa indywidualnie i formułuje odpowiedź pisemną. Następnie uczniowie siadają dwójkami i ustalają wspólne stanowisko. Potem dwójki dobierają się w czwórki, czwórki w ósemki itd. i za każdym razem uzgadniane jest wspólne zdanie. Na koniec wypracowuje się jedno wspólne stanowisko całej klasy.


Metoda plakatu
- polega na wizualnym opracowaniu problemu z wykorzystaniem: haseł, rysunków, symboli, schematów, fragmentów tekstu. Pomaga ona w uporządkowaniu zagadnień oraz zrozumienia związków między nimi. Plakaty mogą być wykonywane różnymi technikami plastycznymi.


Metaplan
- jest to metoda graficznego przedstawiania przebiegu dyskusji, w trakcie której uczniowie analizują dane zagadnienie i poszukują wspólnego, optymalnego rozwiązania przed podjęciem decyzji. Metoda ta sprzyja rozwojowi umiejętności analizy, oceniania faktów, sądów i propozycji rozwiązań strony przeciwnej. Metaplan przygotowuje do prezentacji własnego punktu widzenia, argumentowania i obrony własnego zdania. Daje możliwość wysłuchania i brania pod uwagę poglądów innych osób, aktywizuje wszystkich uczniów, pozwala na wymianę myśli.


Zalety metod aktywizujących:

  • umożliwiają uczniom dopuszczenie do głosu w czasie lekcji,
  • rozwijają myślenie, dają okazję do rozmów, wymiany doświadczeń,
  • gwarantują dużą trwałość wiedzy zdobytej w sposób aktywny,
  • integrują grupę w czasie wspólnej pracy, zabawy,
  • rozwiązują uczniów intelektualnie i emocjonalnie,
  • uczą sztuki komunikowania się w grupie i świadomego uczestnictwa w życiu społecznym,
  • kształtują nastawienie nauczyciela na potrzeby ucznia,
  • są szansą na wyrwanie się z szarej szkolnej codzienności,
  • mają szczególnie dużą wartość w zajęciach z uczniami mniej zdolnymi,
  • sprzyjają zainteresowaniu uczniów tematem,
  • służą integracji wiedzy z różnych przedmiotów.


Myślę, że po zapoznaniu się z tym materiałem, wielu nauczycieli będzie w swojej pracy zawodowej często korzystać z metod aktywizujących podczas prowadzenia rożnego rodzaju zajęć. Uczniowie wolą na zajęciach dyskutować, rozwiązywać problemy niż słuchać wykładów i czytać "nudnych" często wiadomości. Młodzież w szkołach preferuje metody aktywizujące, gdyż zachęcają do samodzielnego podejmowania decyzji, powodują wzrost zaangażowania emocjonalnego uczniów oraz rozwijają umiejętność krytycznego myślenia.

zestaw bibliograficzny publikacji na ten temat znajdujących się w Bibliotece Pedagogicznej w Wołowie - tutaj

Data dodania: 2020-04-17 Powrót do góry